ΣΠΑΡΜΟΣ:  ένας τόπος στα χνάρια των θεών

Ο Σπαρμός, ένα μικρό γεωργοκτηνοτροφικό χωριό, είναι χτισμένος κάτω από τον επιβλητικό και θεϊκό Όλυμπο. Βρίσκεται σε  υψόμετρο 670 μ.  και απέχει απέχει μόλις 20 χλμ. από την Ελασσόνα.

Η ιστορία του χωριού χάνεται στα βάθη των αιώνων. Από την εποχή του Βυζαντίου αναφέρεται ο οικισμός Σφαρημός. Μαρτυρία αποτελεί το Χρυσόβουλο του Ανδρόνικου Γ’ Παλαιολόγου, το 1336, όπου υπάρχει αναφορά στο Σφαρημό, η γνησιότητα, όμως, του οποίου αμφισβητείται από αρκετούς ιστορικούς . Επίσης, σε μια απογραφή του 1454 αναφέρονται στην περιοχή 14 οικισμοί, ένας εκ των οποίων και ο Σφαρημός. Σύμφωνα με τα στοιχεία της απογραφής, το χωριό υπήρχε και στην προηγούμενη απογραφή, περίπου 15 χρόνια πριν το 1454 .
Ο Σπαρμός στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας καταστράφηκε από τους Τούρκους εξαιτίας του παρακάτω περιστατικού: ένα αρχοντόπουλο από το Σπαρμό κατά τη διάρκεια σπουδών του στην Κωνσταντινούπολη, έγινε φίλος με έναν Τούρκο φοιτητή, γιο πλούσιου Μπέη. Οι δυο νέοι ήρθαν στο Σπαρμό για διακοπές αλλά Έλληνες κλέφτες από τον Όλυμπο απήγαγαν τον Τούρκο φοιτητή, ζητώντας λύτρα. Δεν πήραν, όμως, ποτέ τα λύτρα και έτσι σκότωσαν το φοιτητή. Ο Τούρκος Μπέης πληροφορούμενος το θάνατο του γιου του, δίνει διαταγή στους Τούρκους της περιοχής να λεηλατήσουν και να καταστρέψουν το Σπαρμό, όπως και έγινε .

Αργότερα, η μονή της Αγίας Τριάδος Σπαρμού έχτισε ένα μετόχι αποτελούμενο από κτίσματα σε σχήμα Π, όπου άνθρωποι, κυρίως από τη Δ. Μακεδονία, διέμεναν σ’ αυτό, άλλοι ασχολούμενοι με τη γεωργία στα κτήματα της Μονής και άλλοι με την κτηνοτροφία. Έτσι, ο Σπαρμός επέζησε μέχρι τα νεότερα χρόνια. Το 1932 γίνεται απαλλοτρίωση σε μέρος των κτημάτων της Μονής. Έτσι, οι ακτήμονες απόκτησαν γη και ανατολικά του μετοχίου κτίστηκε το νέο χωριό. Το χωριό ήταν πολύ πλούσιο, περιλάμβανε πετρόκτιστες διώροφες οικίες, οι περισσότερες με χαγιάτι, κοινοτικό κατάστημα, Σταθμό χωροφυλακής. Δυστυχώς, όμως, οι κάτοικοι δεν έμελλε να χαρούν για πολύ τους κόπους τους. Ο γερμανός κατακτητής ισοπέδωσε ό,τι βρήκε μπροστά του και έτσι το χωριό πυρπολήθηκε το 1943, την ημέρα του Πάσχα. Οι κάτοικοι κατάφεραν και διέφυγαν στον Όλυμπο, απ’ όπου έβλεπαν την περιουσία και τους κόπους τους να καίγονται. Όντας, όμως, άνθρωποι δημιουργικοί και με πείσμα , ξαναέχτισαν το χωριό τους, μεταφέροντάς το νοτιότερα, κοντά στο χωριό Ολυμπιάδα. Έκτοτε, συνεχίζουν την ήρεμη ζωή τους, ασχολούμενοι με τη γεωργία και την κτηνοτροφία.

Για τον επισκέπτη της περιοχής άφθονα είναι τα αξιοθέατα που παρουσιάζουν ενδιαφέρον. Ο επισκέπτης , με ορμητήριο το χωριό, και αφού περιδιαβεί τους δρόμους του θαυμάζοντας τη θέα του Ολύμπου, μπορεί να ακολουθήσει το δρόμο για τον παλιό Σπαρμό. Θα ανακαλύψει το πλούσιο πλατανόδασος κατά μήκος της όχθης του ποταμού, απαράμιλλης φυσικής ομορφιάς, ιδανικό για εκδρομή και αναψυχή. Θα θαυμάσει το παραδοσιακό, με πέτρες, αλώνι που χρησιμοποιούσαν οι κάτοικοι για να αλωνίζουν τα σιτηρά τους.

Σημαντικό ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ναός του Αγίου Νικολάου, που βρίσκεται δυτικά του χωριού , κάτω από το βουνό Παναγιά. Η παράδοση αναφέρει ότι μια γυναίκα του χωριού είδε στον ύπνο της τον Άγιο να της αποκαλύπτει τα παλιά χαλάσματα μιας εκκλησίας. Το γεγονός αυτό, το εκμυστηρεύτηκε στους κατοίκους και όλοι μαζί σκάβοντας βρήκαν τα θεμέλια της παλιάς εκκλησίας, την οποία ξαναέχτισαν, ενσωματώνοντας στον περίγυρο και το οστεοφυλάκιο του χωριού. Τα τελευταία χρόνια η εκκλησία έχει ανακαινισθεί και εορτάζει την ημέρα του Αγίου Νικολάου, με πλήθος κόσμου να συρρέει, για να τιμήσει τον Άγιο.

Λίγα μέτρα πάνω από την εκκλησία του Αγίου Νικολάου υπάρχει το φράγμα του Σπαρμού, ζωσμένο από λόφους και βουνά. Στη δυτική του πλευρά, σώζεται ακόμη και σήμερα, ο παλιός πετρόκτιστος νερόμυλος, όπου οι κάτοικοι άλεθαν τα σιτηρά τους.

Και εκεί που ο επισκέπτης θεωρεί ότι ανακάλυψε όλη τη μαγεία και ηρεμία της φύσης, στο δρόμο του ξεδιπλώνονται τα ερείπια του παλιού οικισμού. Κτίσματα μισογκρεμισμένα, που μαρτυρούν την ύπαρξη παλιάς ζωής. Το σχολείο, τριγυρισμένο από αμυγδαλιές, που την άνοιξη ανθίζουν, γεμίζοντας χρώμα και μυρωδιές το τοπίο, ο λόφος της Αγίας Παρασκευής, με το ομώνυμο εικονοστάσι, απ’ όπου θαυμάζεις το μικρό κάμπο αλλά και τη θέα του Ολύμπου που σου κόβει την ανάσα. Τόπος ιερός, πλημμυρισμένος από ιστορία.

Εγκαταλείποντας τον κάμπο, ανηφορίζουμε προς τον όγκο του μεγαλοπρεπούς Ολύμπου. Στη νότια πλευρά και σε υψόμετρο 1000 μ. βρίσκεται η Ιερά Μονή Αγίας Τριάδος Σπαρμού. Το μοναστήρι, σταυροπηγιακό ίδρυμα με πλούσιες τοιχογραφίες, χτίστηκε στα μέσα του 16ου αιώνα και ανέδειξε πολλούς διδασκάλους του Γένους, όπως ο Ιωνάς Σπαρμιώτης, που με το έργο τους μετέδωσαν τα πνευματικά τους εφόδια. Τα τελευταία χρόνια ολοκληρώθηκε η ανακαίνιση του μοναστηριού και επανδρώθηκε με δραστήρια αδελφότητα που συνεχίζει το έργο των προπατόρων.

Αφήνοντας πίσω το μυστηριακό και λατρευτικό αυτό τόπο, προσεγγίζουμε τις κορυφές του Ολύμπου, ιδανικό χώρο για τους λάτρεις του αλπινισμού. Σε υψόμετρο 1.800 μέτρων, στη θέση «Βρυσοπούλες», βρίσκεται το χιονοδρομικό κέντρο, για τους τολμηρούς της χιονοδρομίας. Η θέα αποζημιώνει και τον πιο απαιτητικό. Ατενίζοντας τον κόσμο από ψηλά, ανακαλύπτεις τη μοναδική ομορφιά της περιοχής και συγχρόνως βουλιάζεις στο μύθο του βουνού, σύμβολο του ελληνικού πνεύματος.

Ανδρομάχη Φουνταρλή

                                                                                                                                                                                      Φιλόλογος